Hơn hai ngàn dân xã Ayun sống chung với nước nhiễm vôi từ nhiều năm nay. Toàn xã có 24 giếng làm từ nguồn vốn 327 trước đây thì hiện 6 giếng đã bị sụt. Số giếng còn lại cũng chỉ dùng cho việc tắm giặt. Cả 14 làng của xã đều chịu cảnh kham khổ như vậy. Nguồn nước uống duy nhất mà nhiều người dân gọi "nước sạch" là những "giếng chạy". Đó là những giếng nhỏ, được đào vội vàng theo mép nước của công trình đại thủy nông Ayun Hạ. Nước rút đến đâu, giếng "chạy" theo đến đấy. Hàng trăm lượt người của các làng trong xã kéo nhau mang gùi, can, chai nhựa đến những "giếng chạy" lấy nước mỗi ngày.

Phải vượt hơn 2km mới lấy được nước

Chúng tôi phải đi bộ gần 2 km giữa cái nắng cháy khét của mùa khô cao nguyên, theo đoàn người đi gùi nước. Chị T'reh mang gùi với hơn 10 chai nhựa, trên lưng địu thêm đứa con 4 tháng tuổi đi hơn 2 km cùng đến "giếng chạy". Còn chị T'réch ở làng T'rưng than vãn: "Ngày nào cũng cõng nước. Thấy nhiều người trong xã bị sỏi thận phải đi mổ, sợ quá! Hai vợ chồng mình cũng thấy đau bụng, muốn đi khám để xem có phải sỏi thận không"... Những "giếng chạy" nước đùng đục, cáu bẩn là nguồn "nước sạch" mà người dân vẫn dùng lâu nay.

Gần 40 giáo viên của trường Tiểu học Lê Lợi đóng ở xã Ayun tận dụng thời gian rỗi hằng ngày đi gần 6 km lấy nước. Một số giáo viên trước đây vì đi lại khó khăn đành uống nước nhiễm vôi đã bị bệnh sỏi thận phải đi mổ. Chính cái hại nhãn tiền đó đã khiến họ không dám đánh cược với sức khỏe của chính mình. Mỗi phòng giáo viên đều có sẵn vài ba can nhựa, xô đựng nước. Ai có việc phải ra Phòng giáo dục hay đi ra thị trấn Chư Sê đều mang sẵn can nhựa để luôn tiện lấy nước.

Ông Nguyễn Đình Xuân, Chủ tịch xã Ayun nói: "Nhà nước đã đầu tư 500 triệu đồng để dẫn 4 dòng nước từ núi cho 4 làng Kbái, Keo, A Chong và T'rưng nhưng cũng không đạt hiệu quả bao nhiêu. Nước vẫn nhiễm vôi. Một số công trình khác mà dân tự làm cũng không khá hơn... Mùa mưa, khi nước sông Ayun đục ngầu, người dân cũng phải đào những hầm cóc lọc lấy nước sinh hoạt. Nhiều người dân trong xã đang bị sỏi thận. Xã có kế hoạch đề nghị huyện, tỉnh hỗ trợ để xây những bể chứa nước mưa, khoảng 5-10m3 để tận dụng nguồn nước mưa (mùa mưa kéo dài chừng 4-6 tháng). Nếu như vậy thì người dân mới được dùng nước sạch".

Vẫn phải dùng nguồn nước đùng đục như thế này vôi - Ảnh: T.Tr

Trẻ con đã phải uống nước lã nhiễm